Sự sụp đổ của bóng chuyền nữ Việt Nam: Không phải vì tài năng, mà vì tấm lịch thi đấu

Ở một giải đấu năm nay, người ghi điểm nhiều nhất cho tuyển bóng chuyền nữ Việt Nam không phải là chủ công, cũng không phải đối chuyền, mà là một phụ công. Bích Thủy - người chuyên làm nhiệm vụ bước ba, chặn lưới - lại trở thành điểm tựa ghi điểm của cả đội. Với người xem, đó là chi tiết đáng ngạc nhiên. Với tôi, đó là một bản cáo trạng. Trong một hệ thống tấn công kiểu Á Đông khỏe mạnh, phụ công là sự đe dọa để mở không gian cho hai biên. Còn ở đây, phụ công trở thành van thoát hiểm - một sự đảo ngược cấu trúc, thứ chỉ xuất hiện khi hàng công biên đã đổ nát hoàn toàn. Người ta nhìn bảng số, tôi nhìn thấy cuộc nổi loạn.

Hãy đặt mọi thứ lên bàn cân. Một năm trước, đội tuyển vừa vô địch AVC Cup, vô địch SEA V.Cup và giành quyền dự World Championship. Đó là đỉnh cao một thế hệ. Còn năm nay? Hạng 7 tại Asiad 20 dù đặt mục tiêu top 4. Hạng 3 tại AVC Cup - mất luôn mạch 3 năm ngự trị. Thua 0-3 trước đối thủ khu vực ở giai đoạn 2 SEA V.Cup. Chỉ thắng đúng một trận tại Asian Championship. Và trên hết: thua Indonesia đến hai lần, thua Philippines, thua Kazakhstan. Truyền thông kêu gọi nhận trách nhiệm. Người hâm mộ đòi câu trả lời. Nhưng hầu hết đều đang nhìn về sai hướng.

Tôi không tin vào thuyết "suy thoái tài năng". Vì khi đọc kỹ dữ liệu, tôi thấy một câu chuyện hoàn toàn khác: cú sụp đổ này được viết ra từ trước, bởi một giáo án quản lý đội hình và giáo án vận động cực kỳ tệ hại.

Trước hết, hãy nói về Trần Thị Thanh Thúy. Cô là đội trưởng, là chủ công số một, là nguồn điểm duy nhất mà cả hệ thống được xây dựng xung quanh trong suốt một thế hệ. Từ tháng 1, Thanh Thúy thi đấu cho Gunma Green Wings ở Nhật Bản. Cô về nước khoác áo VTV Bình Điền Long An. Cô tiếp tục cày ải 4 giải đấu quốc tế cùng đội tuyển. Không một cơ thể nào chịu nổi guồng quay đó mà không vỡ. Tại Asiad, cô ghi 36 điểm với hiệu suất "khá thấp" - một con số mà nhiều người dùng để quy kết trách nhiệm. Tôi đọc nó như một biểu đồ kiệt sức: ngọn đèn đã cháy quá lâu, quá gần với mặt trời. Người ta hỏi vì sao đội trưởng không tỏa sáng. Tôi tự hỏi: vì sao không ai đứng ra bảo vệ cô ấy khỏi chính lịch trình của đội tuyển?

Thứ hai, sự vắng mặt của cả một thế hệ trụ cột. Nguyễn Thị Trinh - phụ công chủ lực - vắng vì lý do gia đình. Hoàng Thị Kiều Trinh - đối chuyền - dính chấn thương. Vi Thị Như Quỳnh rời đội vì lý do cá nhân. Nguyễn Thị Uyên gặp chấn thương nặng. Bốn cái tên, bốn vị trí, bốn mảnh ghép không thể thay thế cùng biến mất trong một chu kỳ. Đội tuyển buộc phải dùng Đoàn Thị Xuân, Thanh Thúy và Uyên để vá vị trí đối chuyền - một vị trí có góc tấn công, góc tiếp cận và yêu cầu chặn hoàn toàn khác với chủ công. Kết quả: hàng công biên ô 2 và ô 4 liên tục bị dựng chặn, bị hóa giải. Bích Thủy phải gánh nhiệm vụ ghi điểm. Một phụ công trở thành đầu tàu tấn công không phải vì cô ấy giỏi hơn ai, mà vì hai cánh đã không còn là vũ khí.

Thứ ba - và có lẽ là điều tệ hại nhất - lối đánh của Việt Nam năm nay trở nên dễ đọc đến mức đáng báo động. Hãy nhìn vào bản chất. Khi hàng chuyền một không đủ ổn định, người chuyền hai không gia tốc được, mọi đường bóng sẽ đi cùng một nhịp, cùng một điểm đến. Đối thủ chỉ cần canh thời điểm, giăng hàng chặn là xong. Indonesia làm được hai lần. Philippines làm được. Kazakhstan làm được. HLV Nguyễn Tuấn Kiệt bị đặt dấu hỏi vì không điều chỉnh kịp thời ở những thời điểm quyết định. Tôi không nghĩ ông ấy là nguyên nhân duy nhất. Nhưng tôi đặt một câu hỏi mà hiếm ai dám hỏi: nếu Kim Thoa - người chuyền hai kỳ cựu - không có một mùa giải ổn định, và dàn cựu binh xung quanh cô ấy như Bích Thủy, Khanh Dang cũng lệch phong độ, thì một HLV có thể làm gì trong năm phút giữa hiệp đấu? Ông ấy không thể thay máu cả đội hình. Ông ấy chỉ có thể chứng kiến sự xói mòn tích lũy từng trận. Hệ thống thiếu chiều sâu đến mức ghế dự bị không tạo ra được sự khác biệt. Đó là câu chuyện của một đội bóng sống bằng ký ức của thế hệ vàng.

Phần tôi có thể sai? Có thể tôi đang phóng đại. Đây có thể chỉ là một năm tồi tệ - một năm mà các trụ cột vắng mặt cùng lúc, lịch thi đấu biến thành cơn ác mộng, và mọi thứ xui xẻo đều dồn về một hướng. Nếu Trinh trở lại, nếu Kiều Trinh bình phục, nếu Như Quỳnh quay về, đội tuyển có thể trở lại ngay lập tức. Tôi sẵn sàng thừa nhận điều đó. Nhưng tôi từ chối lối lạc quan rẻ tiền. Bởi vì khi nhìn vào Indonesia, tôi thấy một đội bóng không mất trụ cột nào. Khi nhìn vào Philippines, tôi thấy một thế hệ trẻ đang lớn lên qua từng giải đấu. Đây là cuộc chạy đua vũ trang khu vực. Còn Việt Nam đang đứng yên và hy vọng những cái tên cũ sẽ giải cứu mình. Sự thật phũ phàng: bóng chuyền nữ Việt Nam không có một thế hệ kế cận rõ ràng. Họ có một thế hệ vàng đang kiệt sức, và một khoảng trống phía sau. Khủng hoảng không giết chết môn thể thao này - nó lột trần những kẻ giả vờ. Và ở đây, không ai giả vờ. Mà còn tệ hơn: không ai nhìn thẳng vào sự thật.

Điều gì xảy ra tiếp theo? Nếu không giảm tải cho Thanh Thúy, nếu không tìm ra một tay ghi điểm thứ hai, nếu không mạnh dạn đôn cầu thủ trẻ lên tuyển ở các giải hạng hai ngay từ bây giờ, chuỗi trận thua Indonesia sẽ thành thói quen. Nhưng tôi đặt cược rằng người ta sẽ không làm điều đó. Vì trong bóng chuyền, giống như trong mọi môn thể thao, người ta sợ sự hỗn loạn của trẻ hóa đến mức chấp nhận sự hỗn loạn của thất bại. Nếu bạn sợ hỗn loạn, bạn sẽ không bao giờ hiểu được bóng đá - và cũng chẳng hiểu được bóng chuyền. Tôi không đoán bóng chuyền, tôi cá cược với định kiến. Mọi kẻ phá bĩnh đều từng là người yêu bóng đá đúng nghĩa - và tôi yêu bóng chuyền Việt Nam đủ để nói ra điều khó nghe này: thế hệ vàng đã cho bạn danh hiệu. Nhưng nó không thể cho bạn tương lai. Tương lai phải được xây bằng những thất bại hôm nay - nếu bạn đủ dũng cảm để đọc bản thiết kế của sự hỗn loạn.